Budama, vazo, anlam & çiçeklenme dönemi
Leylak açtığında bütün Viyana bahar kokar. Başka hiçbir çalı, Avusturya bahçe kültürüne bu kadar derinden kök salmamıştır.
Leylak, Viyana için Stephan Katedrali kadar önemlidir. Gründerzeit dönemi evlerinin iç avlularında, şehrin kenar mahallelerindeki bahçelerde, Volksgarten’de — her yerde Nisan sonu, Mayıs başında beyaz, lila ve pembe renkleriyle açar. Kokusu o kadar yoğundur ki uzaktan bile hissedilir.
Aslında leylak, Avusturya’ya ait değildir. 16. yüzyılda diplomatik bir hediye olarak Osmanlı İmparatorluğu’ndan Viyana’ya geldi. O zamandan beri öylesine benimsenmiştir ki, Viyana’yı leylaksız düşünmek neredeyse imkânsızdır. Viyana Üniversitesi Botanik Bahçesi, Avrupa’nın en önemli leylak koleksiyonlarından birine sahiptir.
Kısa profil: Leylak
Botanik: Syringa vulgaris
Köken: Güneydoğu Avrupa, Türkiye
Boy: 3 – 6 metre
Kışa dayanıklılık: Evet, –30°C’ye kadar
Çiçeklenme dönemi: Nisan – Mayıs (2–3 hafta)
Vazoda dayanıklılık: 3 – 5 gün
Renkler: Lila, Beyaz, Pembe, Koyu mor
Zorluk: kolay
Leylak çiçeklenme dönemi
Avusturya’daki leylak çiçeklenme dönemi çeşit ve konuma bağlı olarak Nisan sonu ile Mayıs ortası arasındadır. Viyana’da sıradan leylak (Syringa vulgaris) genellikle Mayıs başında açar. Çiçeklenme yalnızca iki ila üç hafta sürer, sonra biter. Leylağı bu kadar özel kılan tam da bu kısalıktır — insan yıl boyunca bu birkaç haftayı bekler.
Ancak farklı zamanlarda çiçek açan çeşitler de vardır. Bahçede erken, orta ve geç çiçeklenen çeşitleri bir araya getirenler, leylak çiçeklenmesini altı haftaya kadar uzatabilir. Örneğin 'Miss Kim' çeşidi, sıradan leylaktan belirgin biçimde daha geç çiçek açar.
Leylak budama
Leylak budarken birçok kişi kritik bir hata yapar: Yanlış zamanda budarlar. Leylak, çiçek tomurcuklarını bir önceki yılın yazında oluşturur. Sonbaharda veya kışın budayanlar, gelecek yılın çiçeklerini kesmiş olur.
Budama için doğru zaman, çiçeklenmeden hemen sonradır; yani Mayıs sonu ya da Haziran başı. Solmuş salkımları çıkarın, çok sık veya yaşlanmış sürgünleri seyrelterek temizleyin. Genç sürgünleri bırakın — leylak gelecek yıl onlarda çiçek açar.
Yaşlanmış, eski leylak çalılarını sertçe 50 cm’ye kadar budayabilirsiniz. Bu, iki yıllık çiçeklenme kaybına mal olur; ancak sonrasında çalı güçlü ve genç bir şekilde yeniden sürer. Bu yöntem, sıradan leylakta güvenilir şekilde işe yarar.
Vazoda leylak
Vazoda leylak çok güzeldir, ama dürüst olmak gerekirse: Çok uzun dayanmaz. Üç ila beş gün gerçekçidir. Buna karşılık, evdeki kokusu paha biçilemez.
Mümkün olduğunca uzun dayanması için: Odunsu sapların uçlarını çapraz şekilde kesin ya da bir çekiçle hafifçe ezin — böylece su emilimi artar. Su seviyesinin altında kalacak tüm yaprakları çıkarın. Serin su kullanın ve her gün değiştirin. Direkt güneşe koymayın.
İpucu: Leylağı en iyi sabahları, salkımların yaklaşık üçte ikisi açmışken kesin. Tam açmış salkımlar vazoda daha kısa dayanır.
Bahçe için leylak çeşitleri
Klasik adi leylak dışında, küçük bahçeler ve balkonlar için daha uygun çeşitler de vardır:
- 'Andenken an Ludwig Späth' — koyu mor, yoğun kokulu, Avusturya bahçelerinin klasiği
- 'Madame Lemoine' — saf beyaz, katmerli, Fransız seçkin çeşidi
- 'Miss Kim' — kompakt (en fazla 2 m), geç çiçek açar, küçük bahçeler için ideal
- Cüce leylak (Syringa meyeri 'Palibin') — sadece 1,5 m yüksekliğinde, saksı için de uygun
Leylak anlamı
Leylak anlamı ilk aşk, masumiyet ve hatıradır. Viktorya dönemi çiçek dilinde mor leylak ilk âşık olmayı, beyaz leylak ise saflık ve gençliği simgeliyordu. Avusturya’da leylak aynı zamanda baharın kendisinin de bir sembolüdür — leylak açtığında kış artık tamamen bitmiş olur.
MoBlumen Viyana’da mevsim buketleri
Mevsim çiçekleriyle taze buketler — el bağlaması, Viyana’ya teslimat.
Leylak hakkında sık sorulan sorular
En yaygın nedenler: Yanlış zamanda budanmış olması (çiçeklenmeden sonra değil de sonbahar/kışın), fazla azotlu gübre kullanımı (yaprakları çiçeklerin önüne çıkarır), yetersiz güneş ya da çalının hâlâ genç olması (leylak çoğu zaman ilk çiçeklenme için 3–4 yıla ihtiyaç duyar).
Palibin veya Miss Kim gibi cüce leylak çeşitleri büyük saksıda (en az 40 litre) yetişir. Adi leylak bunun için fazla büyür. Kışın köklerin donmaması için saksıyı keçeyle sarın.
Leylak (Syringa) zehirli değildir. Çiçekleri hatta yenilebilir ve mutfakta şurup, jöle ya da süsleme olarak kullanılır. Bazen yanlışlıkla “leylak” diye anılan zehirli altın yağmur ağacıyla karıştırmayın.
MoBlumen Viyana’da taze çiçekler
El bağlaması buketler ve iç mekân bitkileri — Viyana’ya teslimat.
